Iatreion   |   Didascalica   |   Portal Graecia Antiqua   |   Wilson A. Ribeiro Jr.
 
ga
a principio ad anno domini 529
ht
 
ISSN 1679-5709
greciantiga.org
 
 
 
aux
 
 
navigatio
| greciantiga.org | mat | heráclito de éfeso |
u  Prima pagina
u  Materiae
u  Filosofia
u  Os pré-socráticos
PHILOSOPHIA
Heráclito de Éfeso
altera
NOMEN
Ἡράκλειτος
Heraclitus Phil.
SIGLA CLASSICA
Heraclit.
 
Heráclito de Éfeso
ouco se sabe de certo sobre Heráclito (gr. Ἡράκλειτος), exceto que viveu em Éfeso, pertencia à ilustre família dos fundadores da cidade e não mantinha boas relações com seus concidãos.

Biografia e doutrina

Estima-se que tenha vivido na época da 69ª Olimpíada (-504/-501), quando Dario I era rei da Pérsia (-522/-486), e que era mais novo que Xenófanes. A grande maioria das histórias que existem a seu respeito foram inventadas, já na Antigüidade, a partir de sua fama de orgulhoso e de misantropo, e são pouco ou nada confiáveis.

Não se sabe se realmente escreveu alguma obra; parece que simplesmente divulgou seus pensamentos através de um conjunto de máximas.

A obscuridade de suas idéias tornou-se lendária, o que é corroborado por Platão e ilustrado pelo estilo incisivo, alegórico e oracular dos fragmentos que sobreviveram. Diógenes Laércio conta que Socrátes, ao lhe perguntarem a respeito do livro de Heráclito, comentou: "aquilo que consigo compreender é esplêndido, e acho que o que não compreendo também é" (D.L. 2, 22).

De qualquer forma, o que se consegue depreender do pensamento de Heráclito, pelo menos em seus principais aspectos, é o seguinte:

  • a explicação das coisas deve ser buscada no próprio íntimo de cada um;
  • ao invés de uma única e imperecível entidade, o mundo é formado por um incessante conflito de opostos que se transformam constamente uns nos outros;
  • o fogo era a forma arquetípica das coisas que compõem o mundo, e tinha a capacidade de dirigir tudo.

A despeito do caráter enigmático de suas idéias, Heráclito influenciou decisivamente aspectos importantes do pensamento de Platão e da doutrina dos filósofos estóicos.

Fragmentos e doxografia

Resta-nos um número considerável de fragmentos (125) de Heráclito, mas eles são de difícil organização e concatenação. Os fragmentos e testemunhos doxográficos mais importantes são os de Platão (-429/-347), Diógenes Laércio (200/250), Clemente de Alexandria (150/215), Hipólito de Roma (170/236), Plutarco (45/125) e Sexto Empírico (c. 190).

Edições e traduções

A editio princeps é a de Henri Estienne (Henricus Stephanus), publicada em 1573. As coletâneas mais importantes são a Karsten (1835), Mullach (1845), Kahn (1979) e Diels-Kranz (61951).

Em português, a primeira tradução foi a de Damião Berge (1969); as edições de Cavalcante de Souza (1973) e de Bornheim (1989), no entanto, são mais acessíveis.

Aqui, foi utilizada a edição de Kirk, Raven e Schofield (o.c.), que existe em português e traz uma seleção crítica dos fragmentos e dos testemunhos doxográficos relevantes.

Selecta
  1. Alguns fragmentos

corujaNEXVS EXTERNVS
links para outros sites
livrosCODICES
livros recomendados
  • BERGE, D. O Logos heraclítico. Rio de Janeiro: INL, 1969.
  • BORNHEIM, G. Heráclito de Éfeso. In: _______, Os filósofos pré-socráticos. São Paulo: Cultrix, p. 35-46, 1989.
  • REGIS, W. & CAVALCANTE DE SOUSA, J. Heráclito de Éfeso. In: CAVALCANTE DE SOUZA, J. (org.), Os Pré-Socráticos. São Paulo: Abril Cultural, p. 45-74, 1973.
  • SCHÜLER, D. Heráclito e seu (dis)curso. Porto Alegre: L&PM, 2000.
 
SCHOLIA
scho2
CONSPECTUS
IMAGINES
tbn
scho2
como citar
esta página
 
02.04.2000
Monografia 0258
     
Página atualizada em 19.11.2006   •   Data da consulta: 16.05.2008
 
navi
© 1997-2008 Wilson A. Ribeiro Jr.
retro